2α. Gregory Petsko: Συνέντευξη στα 'Περιγράμματα'

Κ.Β.: Καθηγητά Gregory Petsko, από την εποχή της περίφημης επιστολής σας προς τον πρόεδρο της Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, διαπιστώσατε κάποια αλλαγή στην χρηματοδότηση και στήριξη των ανθρωπιστικών σπουδών ή η υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών θα είναι η μόνιμη συνθήκη του μέλλοντός μας;

G.P.: κ. Βέργο, δύσκολο να πει κανείς κάτι επ’ αυτού. Μπαίνω στον πειρασμό να πω ότι αυτά τα πράγματα είναι κυκλικά, και ότι θα δούμε τελικά την επιστροφή σε μια πιο ισορροπημένη άποψη για την εκπαίδευση, αλλά δεν ξέρω εάν κάτι τέτοιο είναι πράγματι έτσι. Αυτό που ξέρω είναι ότι η επιστολή, που ανατυπώθηκε σε πολλά μέρη του κόσμου, φαίνεται ότι προκάλεσε μια εκτεταμένη συζήτηση επί του ζητήματος.

Προσκλήθηκα να επισκεφθώ διάφορα πανεπιστήμια, σε διάφορες χώρες, για να μιλήσω επί του θέματος, και ανταποκρίθηκα σε όσες περισσότερες προσκλήσεις μπόρεσα. Παρεμπιπτόντως, δέχομαι ακόμη κάποιες τέτοιες προσκλήσεις. Κατά τις επισκέψεις μου στα ιδρύματα αυτά, πολλές φορές συζήτησα με υπευθύνους της διοίκησης και των σχολών. Βρήκα ότι σε πολλά μέρη διεξάγεται ένας αγώνας για την στήριξη των τεχνών και των ανθρωπιστικών σπουδών και πολλοί ενδιαφέρθηκαν για το γεγονός ότι ένας επιστήμων (των θετικών επιστημών) μπορεί να επιχειρηματολογεί για την σπουδαιότητά των ανθρωπιστικών σπουδών. Αλλά ως προς το εάν αυτές οι επισκέψεις παρήγαγαν κάποια αποτελέσματα, δεν μπορώ να το ξέρω.

Κ.Β.: Ποιός νομίζετε ότι είναι ο κύριος λόγος της παγκόσμιας υποβάθμισης των κλασικών σπουδών – όχι μόνον από την πλευρά των πανεπιστημίων αλλά και από αυτήν των καλύτερων μυαλών των νέων γενιών;

G.P.: Όπως τόσα πολλά πράγματα, σκέφτομαι ότι και αυτό οδηγείται κατά ένα μεγάλο μέρος από το φόβο. Φόβος εκ μέρους των σπουδαστών ότι δεν θα είναι σε θέση να βρουν δουλειά και φόβος εκ μέρους των ιδρυμάτων ότι δεν θα βρουν σπουδαστές, εκτός και αν αυτά προσφέρουν ό,τι κατά περίπτωση επιθυμούν οι σπουδαστές. Είναι ανθρώπινο να φοβάσαι, αλλά είναι και κακό να αφήνεις τον φόβο να παίρνει τις αποφάσεις για εσένα.

Κ.Β.: Πώς αλήθεια οι ανθρωπιστικές σπουδές και οι θετικές επιστήμες, δύο τόσο διαφορετικοί κόσμοι, αλληλοτροφοδοτούνται;

G.P.: Λοιπόν, οι θετικές επιστήμες μπορούν να παρέχουν, και παρέχουν, τα εργαλεία τα οποία οι ανθρωπιστικές επιστήμες μπορούν να χρησιμοποιήσουν. Σκεφτείτε τους τρόπους ανίχνευσης των πλαστών έργων τέχνης ή την μέσω υπολογιστών αναδημιουργία τεχνουργημάτων από μικρά-μικρά κομμάτια. Και νομίζω, καθώς η επιστήμη αποκαλύπτει ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του φυσικού κόσμου, συγχρόνως προσφέρει έμπνευση στις ανθρωπιστικές σπουδές και τις τέχνες, υπό την μορφή εικόνων, όπως ο διπλός έλικας, και ιδεών, όπως η αρχή της αβεβαιότητας. Ως προς το αντίστροφο, η επιστήμη χωρίς τις τέχνες και τις ανθρωπιστικές σπουδές είναι αποστειρωμένη, κρύα, απρόσωπη και περιστασιακά επικίνδυνη. Οι ανθρωπιστικές σπουδές φωτίζουν τις ευθύνες μας ως μελών της ανθρώπινης κοινωνίας και παρέχουν σε μας τα εργαλεία, ιστορία, φιλοσοφία κ.λπ., με τα οποία μπορούμε να σκεφτούμε τις επιπτώσεις αυτού που κάνουμε.

Κ.Β.: Μήπως η υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών στα πανεπιστήμια καθιστά αυτά περισσότερο αποτελεσματικά σε σχέση με την εξειδίκευση και τις οικονομίες;

 G.P.: Νομίζω ότι εάν αυτή η υποβάθμιση επιτυγχάνει κάτι, αυτό είναι ακριβώς το αντίθετο.  Εάν αμφιβάλλετε, τότε εξετάστε την οικονομική κρίση του 2008.  Αυτή προκλήθηκε, κατά ένα μεγάλο μέρος, από την ανεύθυνη συμπεριφορά εκ μέρους των αποκαλούμενων χρηματοοικονομικών εμπειρογνωμόνων, συνήθως νέων πτυχιούχων επιστημόνων, οι οποίοι χρησιμοποίησαν τα εργαλεία των μαθηματικών και της φυσικής για να κατασκευάσουν τα νέα χρηματοοικονομικά μοντέλα και εργαλεία, πεπεισμένοι ότι έκαναν ασφαλείς τις δραστηριότητές τους έναντι πιθανών μεγάλων απωλειών. Εν ολίγοις, εμπιστεύθηκαν την τεχνολογία. Εάν είχαν πάρει τις σειρές μαθημάτων στην ιστορία, την φιλοσοφία, την ψυχολογία και την λογοτεχνία, θα είχαν καταλάβει το αδύνατο μιας τέτοιας τελειότητας, και ο κόσμος θα είχε γλυτώσει από μια δεκαετία βασάνων. Να φυλάγεσθε από κάθε ένα που πιστεύει ότι τα έχει υπολογίσει όλα. Κανείς κατά το παρελθόν δεν το κατάφερε αυτό και κανείς στο μέλλον δεν θα το καταφέρει.

Κ.Β.: Έχει η παγκόσμια υποβάθμιση των ανθρωπιστικών σπουδών κάποια σχέση με την πολιτική κρίση των μεταμοντέρνων δημοκρατιών, όπου καμία ανάγκη για «μεγάλες αφηγήσεις» δεν υπάρχει;

G.P.: Πολύ ενδιαφέρουσα ερώτηση, και δεν είμαι σίγουρος πώς να την απαντήσω. Θα ήθελα να σκεφθώ και να συζητήσω επ’ αυτού μαζί με τους συναδέλφους μου των ανθρωπιστικών σπουδών. Ιδού η ενδόμυχη αντίδρασή μου, η οποία εύκολα θα μπορούσε να αποδειχθεί λάθος: Νομίζω ότι, σε σχέση με το παρελθόν, υπάρχει σήμερα μια ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη για μεγάλες αφηγήσεις καθώς και για μια συνεχή κριτική αυτών μέσω του διαλόγου και του πειραματισμού. Αλλά επίσης νομίζω ότι ίσως έχουμε εξαπατήσει τους εαυτούς μας νομίζοντας ότι ο δημοκρατικός καπιταλισμός έφθασε σε κάποια κατάσταση τελειότητας και ότι οι κρίσεις είναι  κάποιες λοξοδρομήσεις για τις οποίες χρειάζονται κάποιες μικρές διορθώσεις πορείας καθώς και ότι κάθε τι που θεωρούμε ως λάθος, υψηλή ανεργία, ανισότητες στο ακαθάριστο εισόδημα κλπ, είναι κατά κάποιο τρόπο ευθύνη που βαραίνει τα ίδια τα θύματα. Τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα δεν μπορούν ποτέ να ξεφύγουν από τις παραξενιές της ανθρώπινης φύσης. Αλλά η πολιτική θεωρία και η μοντέρνα οικονομική θεωρία δεν μας διδάσκουν την ανθρώπινη φύση. Ούτε η χημεία, η φυσική, τα μαθηματικά, η μηχανική, ή η μοριακή βιολογία το κάνουν αυτό. Η επιστήμη της εξέλιξης το κάνει σε κάποιο βαθμό. Αλλά πιο πολύ από όλα, είναι οι τέχνες, οι ανθρωπιστικές σπουδές και οι κοινωνικές επιστήμες που το κάνουν.

Κ.Β.: Σας ευχαριστώ πολύ.

C.V.: Professor Gregory Petsko, since your famous letter to the President of NY State University (translated in Greek), did you realize any dramatic change in financing and supporting humanities or is this a permanent condition for our future?

G.P.: It’s hard to say Mr. Vergos. I’m tempted to reply that these things are cyclical, and that we will eventually see a return to a more balanced view of education, but I don’t know if that’s true.  What I do know is that the column, which got reprinted in a huge number of places, seems to have sparked a widespread conversation about this issue.  I was invited to visit a number of universities, in several countries, to talk about it, and I accepted as many of these invitations as I could.  (I still get some, by the way.)  When I visited these other institutions, I often talked with administrators as well as faculty. I found that many places were wrestling with the question of continued support for the arts and humanities, and seemed interested that a scientist would argue strongly for their importance. But whether these visits produced any results, I cannot say.

C.V.: What is the main cause of the worldwide decline of classical studies – not only on the part of universities but also on the part of the interest of the best minds of new generations?

G.P. Like so many things, I think it’s largely driven by fear.  Fear on the part of students that they won’t be able to get jobs, and fear on the part of institutions that they won’t get students unless they are seen to be delivering what students want.  It’s human to be afraid, but it’s a bad idea to let fear make our decisions for us.

C.V.: Being so different worlds, how humanities and sciences contribute to each other?

G.P.: Well, science certainly can - and does - provide tools that the humanities can use (think of ways to detect art forgeries, for example, and computerized reconstruction of artifacts from fragments).  And I think, as science uncovers more of the natural world, it also provides inspiration, in the form of images (the double helix) and ideas (the uncertainty principle) for the humanities and the arts.   As for the reverse, science without the arts and humanities is sterile, cold, impersonal, and occasionally dangerous.  They shine a light on our responsibilities as members of humanity, and they provide us with tools (history, philosophy, etc.) with which we can think about the implications of what we do.

C.V.: Does the decline of humanities in universities make universities more effective as far as specialization and economies are concerned?

G.P.: I think if anything it does exactly the opposite.  If you doubt that, consider the financial crisis of 2008.  It was triggered, in large part, by irresponsible behavior on the part of so-called financial experts, mostly young science graduates, who used the tools of mathematics and physics to construct novel financial models and instruments that they were convinced made their activities safe from any possibility of big losses.  In short, they trusted technology.  If they had taken courses in history, philosophy, psychology and literature they would have understood the impossibility of such perfection, and the world might have been spared a decade of suffering.  Beware anyone who believes they have it all figured out.  No one ever has, and no one ever will.

C.V.: Does the worldwide decline of humanities have to do with the political crisis of post-modern democracies when no need for "grand narratives" exists?

G.P.: That’s a very interesting question, and one I am not certain how to answer.  I’d love to think about it some, and to talk about it with my non-science academic friends.  Here’s my gut reaction, which could easily be wrong: I think, if anything, there is even more need for grand narratives now than before - and for constantly challenging them through dialogue and experimentation.  But I also think we may have fooled ourselves into thinking that democratic capitalism has arrived at some state of perfection, that crises are aberrations that just require minor tweaks, and that anything that suggests we are wrong (high unemployment, gross income inequalities, etc.) is somehow the fault of the victims.  Political and economic systems can never escape the vagaries of human nature.  But political theory and modern economic theory doesn’t teach us about human nature.  Neither does chemistry, physics, mathematics, engineering, even molecular biology.  The science of evolution does, to some extent.  But more than anything, it is the arts, the humanities, and the social sciences that do.  

Κ.Β.: Thank you very much, Professor.

* Ο Gregory Petsko (γ.1948) είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών των ΗΠΑ, ομότιμος καθηγητής Βιοχημείας του Brandeis University και διδάσκει σήμερα στο Τμήμα Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής του Harvard. Οι έρευνές του γύρω από την βιοχημική βάση των νευρολογικών ασθενειών, Αλτσχάιμερ και Πάρκινσον, είχαν ως αποτέλεσμα την ανακάλυψη σχετικών φαρμάκων.

* Η συνέντευξη έγινε διαδικτυακώς.